Καρότο (Daucus carota var. Sativus)

Το καρότο είναι φυτό ψυχρής εποχής με καταγωγή κυρίως από την περιοχή του Αφγανιστάν όπου παρατηρήθηκαν πολλές άγριες μορφές του είδους. Ανήκει στην οικογένεια των Σκιαδανθών, με το γένος Daucus να είναι το σημαντικότερο και πιο διαδεδομένο της οικογένειας αυτής. Το καρότο είναι φυτό διετές, το οποίο κατά κύριο λόγο καλλιεργείτε ως ετήσιο.

 

Τον πρώτο χρόνο αναπτύσσεται βλαστικά σχηματίζοντας ροζέτα και φτάνει σε ύψος περίπου τα 50εκ μαζί με την γογγυλόρριζα, ενώ τον δεύτερο χρόνο και αφού εκτεθεί στις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα παράγει ανθικό στέλεχος και καρπούς. Η ρίζα του φυτού μαζί με το διογκωμένο υποκοτύλιο αποτελούν το εδώδιμο μέρος του φυτού. Οι περισσότερες καλλιεργούμενες ποικιλίες και υβρίδια είναι διετής αν και για την παραγωγή γογγυλόριζων καλλιεργούνται ως μονοετής. Στην χώρα μας τα καρότα καλλιεργούνται πια όλο τον χρόνο χάρη στην πληθώρα ποικιλιών και υβριδίων. Αποτελεί ένα εξαιρετικά θρεπτικό λαχανικό καθώς είναι πλούσιο σε βιταμίνη Α, αντιοξειδωτικά, ιχνοστοιχεία και φυτικές ίνες.

 

Το καρότο ως φυτό ψυχρής εποχής είναι σχετικά ανθεκτικό στις χαμηλές θερμοκρασίες (αρκεί κατά την περίοδο έλευσης του παγετού να έχει προλάβει να αναπτύξει τουλάχιστον 6 φύλλα). Δεν αρέσκεται σε υψηλές θερμοκρασίες κυρίως στα νεαρά στάδια ανάπτυξης του (περιορισμός ανάπτυξης και παραγωγής του φυτού). Οι σπόροι βλαστάνουν σε ένα εύρος θερμοκρασιών που κυμαίνεται από 10 ^οC-29 ^οC. Για να αναπτυχθούν τα φυτά και να δώσουν καλής ποιότητας καρότα οι θερμοκρασίες πρέπει να κυμαίνονται μεταξύ 15 ^οC  και 18 ^οC. Σε σχετικά χαμηλές θερμοκρασίες η ανάπτυξη του καρότου είναι αργή με το σχήμα του να τείνει να γίνει μακρύ και λεπτό ενώ το χρώμα να είναι σχετικά φτωχό. Σε υψηλές θερμοκρασίες (πάνω από 30^ο), οι ρίζες του καρότου αποκτούν μια έντονη και πικρή γεύση που τις καθιστά μη εμπορεύσιμες, χωρίς όμως να παρατηρούνται σημαντικές διαφορές στο υπέργειο τμήμα του φυτού. Tο καρότο μπορεί να ξεβλαστώσει (ανάπτυξη ανθικού στελέχους) από τον πρώτο χρόνο, και αυτό συμβαίνει στην περίπτωση που τα φυτά δεχθούν πρόωρα χαμηλές θερμοκρασίες σε ορισμένα χρονικά διάστημα (μετά το στάδιο των 8-10 πραγματικών φύλλων και όταν οι ρίζες έχουν 4-8 χιλιοστά διάμετρο).

 

Τo καρότο μπορεί να καλλιεργηθεί σε εδάφη βαθιά, χαλαρά, με ελαφρώς όξινη αντίδραση (Ph 5,5-7,0) και το ποσοστό της οργανικής ουσίας να βρίσκεται σε κανονικά επίπεδα (να ξεπερνά το 1,5% αλλά να μην το υπερβαίνει πολύ γιατί δημιουργούνται προβλήματα). Βέβαια για την επιλογή του κατάλληλου τύπου εδάφους σημαντικό ρόλο παίζει η ικανότητας συγκράτησης υγρασίας και η στράγγιση του εδάφους (απαιτείτε συνεχή παρουσία υγρασίας για ποιοτική και ποσοτική παραγωγή αλλά όχι υπερβολική). Συνήθως για την καλλιέργεια του καρότου επιλέγονται εδάφη αμμώδη, αμμοπηλώδη τα οποία είναι απαλλαγμένα από ξένα σώματα (πέτρες, φυτικά υπολείμματα και σβώλους). Σε βαριά, συνεκτικά εδάφη οι ρίζες που παράγονται είναι κακοσχηματισμένες ή πολυσχιδείς και είναι ακατάλληλες για νωπή κατανάλωση (συνήθως χρησιμοποιούνται για μεταποίηση). Τέλος, τα φυτά στα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους είναι ευαίσθητα στην αυξημένη αλατότητα του εδάφους, ενώ σε εδάφη με χαμηλό PH είναι πιο ευαίσθητα στις διάφορες ασθένειες.

 

Ο πολλαπλασιασμός του καρότου γίνεται με σπόρο εφαρμόζοντας την μέθοδο της απευθείας σποράς. Για την επιτυχή σπορά χρειάζεται επιμελής κατεργασία του εδάφους που θα εξασφαλίζει ψιλοχωματισμένη σποροκλίνη. Για ένα στρέμμα απαιτούνται 300-350 γραμμάρια σπόρου, με ένα γραμμάριο να περιέχει 600-700 σπόρους. Η σπορά πραγματοποιείται είτε σε γραμμές με σπαρτικές μηχανές (μεγάλης έκτασης καλλιέργεια) είτε στα πεταχτά με το χέρι (μικρής έκτασης καλλιέργεια). Σε περιπτώσεις γραμμικής σποράς μπορούν να εφαρμοστούν πολλές διαφορετικές μέθοδοι. Η σπορά μπορεί να γίνει σε απλές, διπλές ή και πολλαπλές γραμμές, σε επίπεδο χωράφι, αναχώματα και υπερυψωμένες κλίνες. Σε φυτεύσεις απλών γραμμών αφήνουμε απόσταση 20-40cm, ενώ σε διπλές γραμμές η απόσταση ανάμεσα στα ζευγάρια μπορεί να διαμορφωθεί στα 40cm  ενώ ανάμεσα στις γραμμές 10-15cm. Όταν η σπορά γίνεται σε υπερυψωμένες κλίνες (πλάτος κλίνης περίπου 160cm) συνήθως σπέρνονται 4 διπλές γραμμές με αποστάσεις 10cm γραμμή από γραμμή και 30cm ζευγάρι από ζευγάρι. Η απόσταση ανάμεσα στα φυτά διαμορφώνεται περίπου στα 3cm. Ανάλογα με τον προορισμό της καλλιέργειας, μεταποίηση ή νωπή κατανάλωση, η πυκνότητα φύτευσης διαμορφώνεται αναλόγως. Για νωπή κατανάλωση ο πληθυσμός των φυτών είναι περίπου 80-100 φυτά/m², ενώ για ποικιλίες που το μέγεθος της ρίζα τους δεν αναπτύσσεται πολύ και προορίζονται για μεταποίηση εφαρμόζονται πληθυσμοί της τάξης 100-200 φυτά/m². Αντίθετα για τις ποικιλίες που προορίζονται για μεταποίηση και το ριζικό τους σύστημα αναπτύσσεται αρκετά έχουμε 40-70 φυτά/m². Οι ποικιλίες καρότου συνήθως σπέρνονται σε μικρότερες πυκνότητες από ότι τα σύγχρονά υβρίδια, ενώ μικρότερες πυκνότητες εφαρμόζονται και στην ψυχρή περίοδο της καλλιέργειας. Η εποχή σποράς εξαρτάται από την περιοχή, το κλίμα που επικρατεί και την ποικιλία. Έτσι στις περιοχές που το κλίμα είναι ψυχρό η σπορά γίνεται την άνοιξη και το καλοκαίρι με την συγκομιδή να πραγματοποιείται στα τέλη του καλοκαιριού και το φθινόπωρο, ενώ σε πιο θερμά κλίματα η σπορά γίνεται το φθινόπωρο και η συγκομιδή την άνοιξη. Αρκετοί παραγωγοί σπέρνουν ανά τακτά χρονικά διαστήματα για να κλιμακώνουν την παραγωγή τους.

 

Για τον σχεδιασμό ενός ορθολογικού συστήματος λίπανσης θα πρέπει να έχει προηγηθεί μια εδαφολογική ανάλυση. Με βάση τα αποτελέσματα της ανάλυσης θα προσδιοριστούν οι ποσότητες των απαιτούμενων στοιχείων που θα πρέπει να προστεθούν. Οι απαιτήσεις του φυτού σε θρεπτικά στοιχεία εξαρτώνται από την χρήση που προορίζεται, από την περιοχή καλλιέργειας και τον τύπο του εδάφους. Συνήθως προστίθενται 7,5 – 15 μονάδες Ν, 5 - 10 μονάδες P και 5 - 20 μονάδες Κ ανά στρέμμα. Το Κάλιο, το Φώσφορο και ένα μέρος του Αζώτου προστίθενται με την επιφανειακή λίπανση, ενώ το υπόλοιπο Άζωτο χορηγείται με επιφανειακές λιπάνσεις (4 έως 6 ανά τακτά χρονικά διαστήματα μέσα στην καλλιεργητική περίοδο). Καλό θα ήταν βέβαια η αζωτούχος λίπανση να μην χορηγείται σε υπερβολικές ποσότητες (πάνω από 17 μονάδες/στρέμμα) καθώς επωφελείται η ανάπτυξη του υπέργειου τμήματος εις βάρος της ανάπτυξης της ρίζας. Από τα μακροστοιχεία προσοχή πρέπει να δοθεί στο ασβέστιο και στο μαγνήσιο, ενώ από τα ιχνοστοιχεία στο βόριο και στον ψευδάργυρο.

 

Η άρδευση στο καρότο είναι πολύ σημαντική για την επιτυχία της καλλιέργειας. Το καρότο για μια ποιοτική αλλά και ποσοτική απόδοση χρειάζεται συνεχή αλλά και ομοιόμορφη κατανομή εδαφικής υγρασίας. Παράλληλα είναι μια καλλιέργεια ευαίσθητη στην κακή στράγγιση του εδάφους. Σε χωράφια που νεροκρατούν είναι πολύ πιθανή η αυξημένη πίεση των μυκητολογικών ασθενειών αλλά και ο ελλιπής χρωματισμός των ριζών. Μετά την σπορά του καρότου το έδαφος θα πρέπει να διατηρείται υγρό για την ταχύτερη και ομοιόμορφη ανάδυση των φυταρίων αλλά και την αποφυγή δημιουργίας κρούστας. Οι συνθήκες αυτές επιτυγχάνονται με συχνές εφαρμογές άρδευσης αλλά με μικρές ποσότητες σε κάθε εφαρμογή. Αργότερα, κατά το στάδιο της επιμήκυνσης της ρίζας οι συχνότητα των αρδεύσεων πρέπει να μειωθεί αρκετά αλλά να αυξηθεί η ποσότητα νερού σε κάθε εφαρμογή. Με αυτόν τον τρόπο οι ρίζες θα αναπτυχθούν σε βάθος. Περίπου 1,5 μήνα μετά την σπορά κατά την αύξηση των ριζών πρέπει να αυξηθεί η συχνότητα των αρδεύσεων αλλά και η ποσότητα εφαρμογής για να εξασφαλίσουμε υψηλές αποδόσεις. Σε αυτό το στάδιο τα φυτά καταναλώνουν τις μεγαλύτερες ποσότητες νερού και οι αρδεύσεις συνεχίζουν με την ίδια συχνότητα και τις ίδιες ποσότητες. Η άρδευση στο καρότο μπορεί να γίνει με ποικίλους τρόπους.  Ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες το καρότο μπορεί να απαιτεί από 25-50mm νερού ανά εβδομάδα.

 

Ανάλογα με την πρωιμότητα της κάθε ποικιλίας ή υβριδίου και τις καιρικές συνθήκες που επικράτησαν την καλλιεργητική περίοδο η συγκομιδή μπορεί να γίνει 3-5 μήνες. Η συγκομιδή του καρότου μπορεί να γίνει χειρωνακτικά ή μηχανικά με διάφορες μηχανές- εξαγωγείς. Όταν η συγκομιδή γίνει με μηχανές που «τραβούν» τα καρότα από το φύλλωμα αυτό θα πρέπει να είναι υγιές και γερό για την επιτυχία της εξαγωγής του από το έδαφος. Σε αντίθετη περίπτωση το φύλλωμα θα σπάσει και το καρότο θα μείνει μέσα στο έδαφος χάνοντας έτσι παραγωγή. Η χρονική στιγμή της συγκομιδής θα πρέπει να καθοριστεί με βάση τα χαρακτηριστικά της ρίζας και τις απαιτήσεις της αγοράς. Οι αποδόσεις του καρότου ανάλογα με την εποχή καλλιέργειας μπορεί να διαμορφωθούν στους 3 τόνους για τις φθινοπωρινές σπορές, ενώ για τις ανοιξιάτικες οι αποδόσεις μπορούν να ξεπεράσουν τους 6 τόνους.